Czy TUS pomaga dzieciom w spektrum autyzmu?
Rodzice dzieci w spektrum autyzmu często słyszą o Treningu Umiejętności Społecznych jako jednej z form wsparcia. Dla wielu z nich pojawia się jednak ważne pytanie: czy TUS rzeczywiście pomaga? A jeśli tak, to komu najbardziej?
Odpowiedź nie jest całkowicie jednoznaczna. TUS nie sprawi, że dziecko przestanie być w spektrum autyzmu. Nie zmieni również jego sposobu postrzegania świata. Może natomiast pomóc rozwijać konkretne umiejętności społeczne, które ułatwiają codzienne funkcjonowanie w grupie, budowanie relacji i lepsze rozumienie innych ludzi.
To właśnie dlatego TUS jest jedną z najczęściej rekomendowanych form wsparcia dla części dzieci i nastolatków w spektrum autyzmu.
Spektrum autyzmu nie oznacza braku potrzeby relacji
Jednym z najczęściej powtarzanych mitów jest przekonanie, że osoby w spektrum autyzmu nie potrzebują kontaktów społecznych.
W rzeczywistości wiele dzieci w spektrum bardzo chce mieć kolegów, przyjaciół i poczucie przynależności do grupy. Trudności nie wynikają z braku potrzeby relacji, ale często z odmiennego sposobu rozumienia sytuacji społecznych.
Dziecko może nie wiedzieć, jak rozpocząć rozmowę, kiedy dołączyć do zabawy albo jak rozpoznać, że druga osoba jest znudzona lub zirytowana. Może również mieć trudność z interpretowaniem niepisanych zasad, które dla większości rówieśników wydają się oczywiste.
Jakie trudności społeczne mogą pojawiać się u dzieci w spektrum?
Każde dziecko w spektrum jest inne. Nie istnieje jeden uniwersalny profil funkcjonowania społecznego.
U jednych dzieci trudności dotyczą przede wszystkim rozpoczynania kontaktu z rówieśnikami. Inne mają problem z podtrzymywaniem rozmowy lub elastycznym reagowaniem na zmieniającą się sytuację społeczną.
Niektóre dzieci bardzo dobrze radzą sobie podczas rozmów z dorosłymi, ale czują się zagubione w grupie rówieśniczej. Inne chcą uczestniczyć w zabawie, jednak nie wiedzą, jak do niej dołączyć lub jak odnaleźć się wśród szybko zmieniających się zasad i oczekiwań.
W efekcie mogą doświadczać samotności, nieporozumień lub odrzucenia przez grupę, mimo że bardzo zależy im na relacjach.
Czego dziecko może nauczyć się podczas TUS?
Dobrze prowadzony TUS nie polega na uczeniu dzieci gotowych scenariuszy zachowań na pamięć. Jego celem jest rozwijanie konkretnych kompetencji społecznych, które można wykorzystać w codziennym życiu. Dzieci uczą się między innymi rozpoczynania rozmowy, zadawania pytań, słuchania innych osób, rozwiązywania konfliktów oraz współpracy w grupie. Ćwiczą również rozpoznawanie emocji, uwzględnianie perspektywy innych ludzi i radzenie sobie w sytuacjach społecznych, które wcześniej były dla nich trudne lub nieprzewidywalne.
Największą wartością jest możliwość praktycznego ćwiczenia tych umiejętności z innymi dziećmi.
Czy każde dziecko w spektrum potrzebuje TUS?
Nie. Tak samo jak nie każde dziecko z ADHD potrzebuje TUS, tak samo nie każde dziecko w spektrum będzie go potrzebowało. Niektóre dzieci funkcjonują społecznie bardzo dobrze. Mają przyjaciół, potrafią budować relacje i odnajdują się w grupie. W takich sytuacjach uczestnictwo w TUS nie zawsze jest konieczne.
Decyzja powinna wynikać z realnych trudności dziecka, a nie wyłącznie z samej diagnozy. Najważniejsze pytanie brzmi: czy dziecko doświadcza problemów w relacjach społecznych, które utrudniają mu codzienne funkcjonowanie?
Kiedy TUS może być szczególnie pomocny?
TUS warto rozważyć, jeśli dziecko ma trudność z nawiązywaniem znajomości, nie potrafi dołączyć do zabawy, często doświadcza nieporozumień z rówieśnikami lub czuje się samotne w grupie. Pomocny może być również wtedy, gdy dziecko chciałoby mieć kolegów, ale nie wie, jak budować relacje lub utrzymywać kontakt z innymi dziećmi. Dla wielu dzieci ważna okazuje się także możliwość bezpiecznego ćwiczenia nowych umiejętności bez presji oceniania i ryzyka niepowodzenia.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o możliwościach wsparcia dostępnych w Centrum Terapii Calma, przeczytaj:
Jak powinien wyglądać dobry TUS dla dzieci w spektrum?
Nie każdy TUS będzie odpowiedni dla każdego dziecka. Znaczenie ma wielkość grupy, poziom funkcjonowania uczestników, sposób prowadzenia zajęć oraz cele, nad którymi grupa pracuje. Dziecko powinno mieć możliwość ćwiczenia umiejętności w bezpiecznej atmosferze i przy wsparciu osób rozumiejących specyfikę spektrum autyzmu. Najlepsze efekty przynosi połączenie psychoedukacji, ćwiczeń praktycznych oraz realnych doświadczeń społecznych pojawiających się podczas spotkań grupowych.
TUS nie zastępuje diagnozy ani terapii
Warto pamiętać, że TUS jest jedną z form wsparcia, a nie rozwiązaniem wszystkich trudności.
Jeżeli rodzic dopiero zastanawia się, czy obserwowane zachowania mogą wskazywać na spektrum autyzmu, pierwszym krokiem powinna być pogłębiona diagnoza psychologiczna. To ona pozwala lepiej zrozumieć potrzeby dziecka i dobrać odpowiednie formy pomocy.
TUS może być bardzo wartościowym elementem wsparcia, ale najlepiej działa wtedy, gdy jest częścią szerszego planu pomocy dopasowanego do konkretnego dziecka.
Najważniejsze nie jest rozpoznanie, ale potrzeby dziecka
Pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie: “Czy moje dziecko jest w spektrum autyzmu?”. Znacznie ważniejsze jest pytanie: “Jak radzi sobie w relacjach z innymi ludźmi i czego potrzebuje, aby czuć się w nich pewniej?”.
Jeżeli trudności społeczne utrudniają dziecku budowanie relacji, uczestniczenie w zabawie lub funkcjonowanie w grupie, TUS może być wartościową formą wsparcia. Nie dlatego, że dziecko ma diagnozę, ale dlatego, że rozwija umiejętności, które pomagają mu lepiej odnajdywać się w codziennym życiu.
Nie wiesz, czy Twoje dziecko potrzebuje wsparcia?
