Dlaczego niektóre dzieci nie potrafią dołączyć do zabawy?
“Stoi obok i patrzy, jak bawią się inne dzieci, ale nigdy do nich nie podchodzi.”, “Na placu zabaw chodzi za grupą dzieci, ale nie włącza się do zabawy.”, “Bardzo chce mieć kolegów, ale nie potrafi do nich dołączyć.” – to sytuacje, które wielu rodziców obserwuje z rosnącym niepokojem. Widzą, że ich dziecko interesuje się innymi dziećmi, przygląda się ich zabawie, czasem nawet próbuje być blisko grupy. Jednocześnie coś sprawia, że nie potrafi zrobić kolejnego kroku.
Dla dorosłych dołączenie do grupy może wydawać się czymś prostym. Dla wielu dzieci jest to jednak jedna z najbardziej skomplikowanych umiejętności społecznych. Wymaga jednoczesnego obserwowania innych osób, rozumienia zasad zabawy, odczytywania sygnałów społecznych, odpowiedniego momentu wejścia do grupy i poradzenia sobie z ryzykiem odmowy. Nic dziwnego, że niektóre dzieci potrzebują w tym obszarze więcej wsparcia niż ich rówieśnicy.
Dołączenie do zabawy to umiejętność społeczna
Dorośli często zakładają, że dzieci naturalnie wiedzą, jak dołączyć do grupy. W rzeczywistości jest to umiejętność, której trzeba się nauczyć. Dziecko musi najpierw zaobserwować, co robią inni. Następnie ocenić, czy może się przyłączyć, znaleźć odpowiedni moment, zdecydować, co powiedzieć, a potem zareagować na odpowiedź grupy. Dla części dzieci ten proces przebiega intuicyjnie. Inne potrzebują znacznie więcej czasu, doświadczeń i wsparcia.
Kiedy patrzymy na dziecko stojące obok grupy, łatwo pomyśleć, że jest nieśmiałe albo nie chce się bawić. Tymczasem bardzo często problem nie leży w braku chęci, ale w braku konkretnych umiejętności.
Niektóre dzieci nie wiedzą, jak zacząć
Jednym z najczęstszych powodów trudności jest brak pomysłu na rozpoczęcie kontaktu. Dziecko może chcieć dołączyć do zabawy, ale nie wiedzieć, jak to zrobić. W jego głowie pojawiają się pytania: “Co mam powiedzieć?”, “Czy mogę podejść?”, “A co jeśli mnie nie będą chcieli?”. Im dłużej się zastanawia, tym trudniej wykonać pierwszy krok.
Zdarza się również, że dziecko próbuje dołączyć w sposób, który nie jest dobrze odbierany przez grupę. Wchodzi nagle w środek zabawy, przerywa rozmowę lub od razu próbuje narzucać własne pomysły. Nie robi tego celowo. Po prostu nie rozumie jeszcze społecznych zasad funkcjonowania grupy.
Czasami przeszkadza lęk przed odrzuceniem
Niektóre dzieci doskonale wiedzą, jak mogłyby podejść do innych, ale nie robią tego z powodu silnego napięcia. Obawiają się, że usłyszą “nie”, zostaną wyśmiane albo zignorowane. Nawet pojedyncze nieprzyjemne doświadczenie może sprawić, że dziecko zacznie unikać kolejnych prób.
Z czasem pojawia się błędne koło. Im mniej prób kontaktu, tym mniej okazji do zdobywania pozytywnych doświadczeń społecznych. Im mniej takich doświadczeń, tym większy lęk przed kolejną próbą. Rodzice często słyszą wtedy: “Nie chcę się bawić”, choć w rzeczywistości dziecko bardzo chciałoby dołączyć do grupy.
Trudności mogą wynikać z neuroróżnorodności
Problemy z dołączaniem do zabawy często obserwujemy również u dzieci neuroróżnorodnych.
Dzieci z ADHD bywają bardzo impulsywne. Chcą szybko wejść do zabawy, ale nie zawsze zauważają obowiązujące zasady lub potrzeby innych dzieci. Zdarza się, że przerywają, przejmują kontrolę nad zabawą albo reagują silnymi emocjami, gdy coś nie idzie po ich myśli.
Dzieci w spektrum autyzmu mogą mieć trudność z odczytywaniem niepisanych zasad społecznych. Często nie wiedzą, kiedy jest odpowiedni moment na dołączenie do grupy albo jakie zachowania są oczekiwane w danej sytuacji.
W obu przypadkach nie chodzi o brak chęci budowania relacji. Wręcz przeciwnie. Wiele dzieci bardzo chciałoby uczestniczyć w zabawie, ale potrzebuje większego wsparcia w rozwijaniu kompetencji społecznych.
Jakie sygnały powinny zwrócić uwagę rodzica?
Nie każda trudność z dołączeniem do zabawy oznacza problem. Warto jednak przyjrzeć się sytuacji bliżej, jeśli dziecko regularnie pozostaje obok grupy i nie potrafi włączyć się do wspólnych aktywności. Szczególną uwagę warto zwrócić wtedy, gdy dziecko często obserwuje innych, ale nie podejmuje prób kontaktu, wraca ze szkoły smutne, mówi o samotności lub skarży się, że nikt nie chce się z nim bawić. Niepokojącym sygnałem jest również sytuacja, w której dziecko bardzo chciałoby mieć kolegów, ale mimo wielu prób nie potrafi zbudować trwałych relacji.
Jak rodzic może wspierać dziecko?
Pierwszym krokiem jest zauważenie, że dołączanie do zabawy nie dla każdego jest oczywiste. Zamiast mówić: “Po prostu podejdź” albo “Nie przejmuj się”, warto pomóc dziecku zrozumieć konkretne sytuacje społeczne. Dzieci często potrzebują wspólnie przeanalizować, co wydarzyło się na placu zabaw lub w szkole i zastanowić się, jakie inne rozwiązania byłyby możliwe. Pomocne może być również ćwiczenie różnych scenariuszy w domu. Dziecko może uczyć się, jak zapytać o możliwość dołączenia do zabawy, jak zareagować na odmowę albo jak rozpocząć rozmowę z rówieśnikiem.
Najważniejsze jest jednak budowanie poczucia bezpieczeństwa. Dziecko powinno wiedzieć, że trudności społeczne nie oznaczają, że jest gorsze od innych. Oznaczają jedynie, że pewnych umiejętności jeszcze się uczy.
Kiedy warto skorzystać z pomocy specjalisty?
Jeżeli trudności utrzymują się przez dłuższy czas, powodują cierpienie dziecka lub prowadzą do wycofania społecznego, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym.
Czasami problem wynika przede wszystkim z nieśmiałości lub lęku społecznego. Innym razem dziecko potrzebuje wsparcia w rozwijaniu konkretnych kompetencji społecznych. Zdarza się również, że trudności są związane z ADHD, spektrum autyzmu lub innymi obszarami rozwoju wymagającymi szerszej diagnozy.
Wczesne wsparcie pozwala zapobiec utrwalaniu się samotności i negatywnych doświadczeń w relacjach z rówieśnikami.
Czy Grupy Rozwoju Społecznego mogą pomóc?
Dla wielu dzieci samo zrozumienie zasad społecznych nie wystarcza. Potrzebują miejsca, w którym będą mogły je ćwiczyć.
Podczas zajęć Grup Rozwoju Społecznego dzieci uczą się między innymi rozpoczynania rozmowy, dołączania do grupy, współpracy, radzenia sobie z odmową i budowania relacji. Najważniejsze jest jednak to, że mogą od razu wykorzystywać nowe umiejętności w kontakcie z rówieśnikami. Dzięki temu stopniowo zdobywają doświadczenia, które pomagają im czuć się pewniej podczas zabawy w szkole, na placu zabaw czy podczas zajęć dodatkowych.
Dołączania do grupy można się nauczyć
Dla niektórych dzieci wejście do zabawy jest równie trudne jak nauka jazdy na rowerze czy czytania. Nie oznacza to, że nigdy sobie nie poradzą.
Jeżeli dziecko stoi obok grupy, obserwuje innych i nie potrafi zrobić pierwszego kroku, warto spojrzeć na tę sytuację nie jak na problem, ale jak na umiejętność, która dopiero się rozwija.
Przy odpowiednim wsparciu wiele dzieci zaczyna stopniowo budować pewność siebie, zdobywać nowe doświadczenia społeczne i odkrywać, że bycie częścią grupy może być źródłem radości, a nie stresu.
Nie wiesz, czy Twoje dziecko potrzebuje wsparcia?
