Czy lęk i smutek mogą wpływać na rozwój mózgu nastolatka?
Dorastanie to wyjątkowy, ale także trudny czas – zarówno dla dzieci, jak i ich rodziców. Zmienia się ciało, zmieniają się emocje, pojawiają się nowe wyzwania i napięcia. W tym wieku wielu nastolatków doświadcza lęku, smutku, wycofania czy nagłych wahań nastroju. Często zadajemy sobie pytanie: czy to po prostu „trudny okres”, czy może sygnał, że dziecko potrzebuje wsparcia? A co z nauką – czy emocje, które przeżywa nastolatek, wpływają na jego koncentrację, pamięć, a nawet rozwój mózgu? Odpowiedzi na te pytania dostarczają najnowsze badania polskich naukowców. Przyjrzeli się oni związkom między emocjami młodzieży a ich zdolnościami poznawczymi. Wyniki są zaskakujące – i niezwykle ważne dla rodziców oraz wychowawców.
Czym są funkcje wykonawcze i dlaczego mają znaczenie?
Funkcje wykonawcze to kluczowe umiejętności, które pomagają dziecku radzić sobie w codziennym życiu. To one odpowiadają za planowanie, kontrolę emocji, pamięć roboczą, organizację zadań czy elastyczne myślenie. Dobrze rozwinięte funkcje wykonawcze pomagają w nauce, pracy domowej, relacjach społecznych i radzeniu sobie z wyzwaniami. Badanie przeprowadzono wśród prawie 500 uczniów w wieku 10–13 lat. Naukowcy sprawdzali, czy dzieci przejawiające więcej tzw. zachowań internalizacyjnych – takich jak smutek, lęk, wycofanie, zamartwianie się – mają niższy poziom funkcji wykonawczych. Choć mogłoby się wydawać, że trudne emocje osłabiają zdolność koncentracji czy organizacji, wyniki badania nie potwierdziły takiego bezpośredniego związku. To dobra wiadomość – ale tylko częściowo. Bo choć funkcje poznawcze nie były bezpośrednio osłabiane przez emocje, badanie ujawniło inne, równie ważne zależności.
Co naprawdę wpływa na rozwój poznawczy młodzieży?
Wyniki badania pokazały, że to wiek dziecka oraz środowisko domowe – zwłaszcza poziom wykształcenia rodziców – mają istotny wpływ na rozwój funkcji wykonawczych. Starsze dzieci (czyli 12–13-latki) lepiej radziły sobie z zadaniami wymagającymi uwagi i pamięci. Natomiast dzieci, których rodzice mieli wyższe wykształcenie, osiągały lepsze wyniki w testach językowych. Co to oznacza w praktyce? Że środowisko, w jakim dziecko dorasta – czyli rozmowy, sposób spędzania czasu, dostęp do książek, wspólne planowanie dnia czy nawet to, jak rozmawiamy z dzieckiem o świecie – realnie wspiera jego rozwój mózgu. Trudne emocje mogą nie wpływać bezpośrednio na funkcje wykonawcze, ale w połączeniu z brakiem wsparcia i stymulacji mogą ograniczać rozwój potencjału dziecka. Dlatego tak ważne jest, byśmy jako rodzice i opiekunowie tworzyli bezpieczne, otwarte środowisko – nie tylko wolne od przemocy czy napięć, ale też bogate w relacje, rozmowy i zachęty do samodzielnego myślenia.
Kiedy emocje powinny być sygnałem alarmowym – i gdzie szukać pomocy?
Mimo że emocje nie zaburzają funkcji poznawczych w sposób bezpośredni, nie oznacza to, że można je zignorować. Dziecko, które jest chronicznie smutne, zalęknione, wycofane, może mieć trudności z angażowaniem się w życie szkolne i społeczne. Może z pozoru funkcjonować „normalnie”, ale wewnętrznie zmagać się z obniżonym nastrojem, nadmiernym napięciem lub brakiem wiary w siebie. Dlatego warto uważnie obserwować swoje dziecko i reagować, gdy zauważymy, że coś się zmienia: pogarszają się oceny, dziecko przestaje spotykać się z rówieśnikami, wycofuje się z rozmów, narzeka na „brak siły” czy stale się zamartwia. W takich sytuacjach warto skonsultować się ze specjalistą. W Centrum Terapii Calma wspieramy młodzież oraz ich rodziny – pomagamy zrozumieć trudności emocjonalne, wzmacniamy relacje rodzinne, uczymy, jak budować odporność psychiczną i rozwijać funkcje wykonawcze. Konsultacja z psychologiem to nie wyraz słabości – to dojrzała decyzja, by dać dziecku przestrzeń na rozwój i emocjonalne bezpieczeństwo. Jeśli czujesz, że Twoje dziecko potrzebuje wsparcia – zadzwoń do nas lub napisz. Jesteśmy po to, by pomóc.
Zobacz również
Stres rodzicielski a depresja u dzieci – co każdy rodzic powinien wiedzieć
Jąkanie to nie tylko problem z mową – psychologiczne podejście do terapii dzieci i młodzieży
