Samotność, bullying i używki
Czy to bunt, eksperyment czy sygnał alarmowy? Wyjaśniamy.
To zaczyna się subtelnie. Dziecko staje się rozdrażnione, zamknięte w sobie, więcej czasu spędza w samotności, sięga po telefon, ale nie dzieli się tym, co przeżywa. Rodzic często słyszy: „Nic się nie dzieje”, „Zostaw mnie”, „Nie rozumiesz”. W tle tych zmian mogą kryć się bardzo poważne mechanizmy: przemoc rówieśnicza (bullying), samotność i sięganie po używki jako forma ucieczki. Bullying znacząco zwiększa ryzyko sięgania po alkohol i papierosy przez młodzież. Ale co ważniejsze – te zachowania nie są celem samym w sobie. To symptomy czegoś głębszego: utraty poczucia przynależności do grupy, szkoły i relacji.
Od wykluczenia do uzależnienia – jak bullying napędza spiralę ryzyka
Doświadczanie przemocy ze strony rówieśników – wykluczania, wyśmiewania, ignorowania, hejtu online – prowadzi do zachwiania podstawowej potrzeby każdego człowieka: bycia częścią społeczności. Dzieci i nastolatki, które są ofiarami bullyingu częściej czują się samotne, bezwartościowe i odrzucone, przestają wierzyć, że szkoła jest bezpiecznym miejscem, z czasem przestają się angażować w życie klasy, a nawet w naukę, finalnie sięgają po alkohol i papierosy jako próbę zagłuszenia lęku, smutku czy potrzeby przynależności. Bullying jest powiązany z 44% wzrostem ryzyka sięgania po alkohol oraz z 11% wzrostem palenia papierosów. To nie są dane „statystyczne” – to realne dzieci, które nie mają narzędzi, by poradzić sobie z emocjami i szukają wsparcia… tam, gdzie mogą.
Alkohol i papierosy to nie bunt – to sygnał, że dziecko nie daje sobie rady
Rodzice często tłumaczą sięganie po używki „trudnym wiekiem”, presją rówieśników, ciekawością. Choć to wszystko może odgrywać pewną rolę, badania pokazują coś innego: alkohol i papierosy są dla wielu nastolatków próbą ucieczki od emocjonalnego cierpienia.
Co może skłonić dziecko do używek? Brak poczucia przynależności (do grupy, klasy, rodziny), silna samotność i izolacja, nieumiejętność radzenia sobie ze stresem, przewlekły wstyd, lęk, upokorzenie (często pochodzące z bullyingu), brak bezpiecznego dorosłego, do którego można się zwrócić. W tej perspektywie używki stają się niedojrzałą, ale zrozumiałą strategią przetrwania. I właśnie dlatego tak ważne jest, by dostrzec w nich nie „problem”, ale komunikat.
Szkoła bez przynależności – środowisko sprzyjające samotności i uzależnieniom
Dzieci z silnym poczuciem przynależności do szkoły mają wyższe wyniki w nauce, rzadziej sięgają po alkohol i papierosy, lepiej radzą sobie w sytuacjach stresowych i częściej szukają pomocy u dorosłych. A jednak wiele szkół nie stwarza warunków do budowania takiej przynależności – szczególnie dla tych dzieci, które już są zranione. Kiedy ofiara bullyingu nie otrzymuje pomocy, zaczyna się wycofywać, odcinać, tworzyć “twardą skorupę”. Przestaje wierzyć, że ktoś chce jej pomóc. Używki często w tym pomagają – chwilowo.
Rodzicu, bądź czujny – jak rozpoznać zagrożenia i działać?
Sygnałami ostrzegawczymi są częste zmiany nastroju, drażliwość, impulsywność, wycofanie z relacji, izolacja, unikanie szkoły, pogorszenie wyników w nauce, utrata zainteresowań, dawnych pasji, „dziwne” towarzystwo lub brak przyjaciół, zapach dymu papierosowego, zmiana zachowania po imprezach.
Co możesz zrobić? Przede wszystkim nie oceniaj, nie moralizuj – słuchaj. Zadawaj pytania: „Czujesz się samotny?”, „Czy ktoś Cię wyklucza?”. Obserwuj szkołę – jak wygląda klimat klasy, czy nauczyciele reagują na przemoc? Nie bój się poprosić o pomoc – psycholog dziecięcy to nie kara, to partner.
Centrum Terapii Calma – miejsce, gdzie możesz zacząć
📍W naszym gabinecie w Gdańsku pracujemy z młodzieżą, która doświadcza bullyingu, sięga po używki, nie radzi sobie z emocjami, czuje się samotna i niewidzialna. Nie musisz czekać na kryzys. Skontaktuj się z nami – pomożemy znaleźć drogę do odbudowania relacji, przynależności i równowagi.
Zobacz również
Jak rozpoznać, że nastolatek ma trudności emocjonalne?
Diagnostyka spektrum autyzmu – klucz do zrozumienia i pomocy
