Jak wspierać rozwój poznawczy nastolatka w domu? Proste działania, które robią wielką różnicę
Dorastające dziecko to nie tylko wyzwania wychowawcze, ale i ogromna szansa na wspieranie jego rozwoju. Badania pokazują, że funkcje wykonawcze – takie jak planowanie, pamięć robocza czy kontrola emocji – nie rozwijają się same z siebie. Mają na nie wpływ nie tylko szkoła, ale też to, co dzieje się w domu: sposób, w jaki rozmawiamy z dzieckiem, jakie stawiamy mu wyzwania i jak reagujemy na jego emocje. Dobra wiadomość? Każdy rodzic może realnie wspierać rozwój poznawczy swojego nastolatka – nie potrzeba do tego ani specjalnych kursów, ani idealnych warunków.
Funkcje wykonawcze – co to właściwie jest i po co nastolatkowi?
Funkcje wykonawcze to zestaw umiejętności, które pomagają młodemu człowiekowi planować działania, rozwiązywać problemy, zapamiętywać informacje, panować nad impulsami i działać mimo emocji. Dobrze rozwinięte funkcje wykonawcze wpływają na sukcesy w szkole, relacje z rówieśnikami i umiejętność radzenia sobie w życiu codziennym. Co ważne – te zdolności nie są dane raz na zawsze. Rozwijają się stopniowo i są bardzo wrażliwe na warunki wychowawcze. To oznacza, że jako rodzice mamy realny wpływ na to, jak nasze dziecko będzie sobie radziło – nie tylko w szkole, ale i w dorosłym życiu.
Co wspiera rozwój mózgu? Zwykłe czynności, które mają niezwykłą moc
Nie trzeba być psychologiem ani nauczycielem, by wspierać funkcje poznawcze dziecka. Wystarczą proste codzienne czynności: wspólne gotowanie (które uczy planowania i koncentracji), rozmowy przy stole (rozwijają myślenie i argumentację), czy nawet pytania typu „Co byś zrobił, gdyby…?”. Dziecko potrzebuje też przestrzeni do podejmowania samodzielnych decyzji – np. w co się ubierze, jak zaplanuje naukę czy jak rozwiąże konflikt z kolegą. Ważna jest też zachęta do działania mimo emocji – nie chodzi o „bycie twardym”, ale o wspieranie dziecka w radzeniu sobie ze stresem i naukę, że emocje nie muszą nas zatrzymywać. Niewidzialna „siłownia” dla mózgu działa właśnie w takich codziennych sytuacjach.
Rola rodzica – być przewodnikiem, nie kontrolerem
Wspieranie rozwoju poznawczego nie polega na kontrolowaniu każdego kroku dziecka, tylko na towarzyszeniu mu w procesie dojrzewania. To trudna sztuka: z jednej strony pozwolić na błędy i samodzielność, z drugiej – dawać wsparcie i stawiać jasne granice. Dziecko potrzebuje rodzica, który jest obecny, uważny i ciekawy jego świata – nie perfekcyjnego, ale zaangażowanego. Jeśli jednak jako rodzic czujesz, że twoje dziecko wycofuje się, nie radzi sobie z codziennością albo coraz częściej zamyka się w sobie – to znak, że warto porozmawiać z psychologiem. W Centrum Terapii Calma wspieramy młodzież i rodziców w budowaniu zdrowych relacji, wzmacnianiu funkcji poznawczych i emocjonalnych oraz odzyskiwaniu równowagi. Konsultacja psychologiczna może być pierwszym krokiem do większego spokoju – zarówno dla dziecka, jak i dla całej rodziny.
Zobacz również
Kiedy lęk u dziecka wymaga pomocy psychologa?
Zaburzenia ze spektrum autyzmu — garść przydatnych informacji
